NLPZ na ból miesiączkowy a zdrowie przewodu pokarmowego – jak zmniejszyć skutki uboczne leków?

Domyślam się, że ból podczas miesiączki może być czasem tak silny i paraliżujący, że ostatnią rzeczą, o której myślisz, jest metabolizm leku przeciwbólowego. Chcesz po prostu ulgi, dlatego sięgasz po tabletkę, która za 20-30 minut sprawi, że przynajmniej będziesz w stanie wstać z łóżka. Jako dietetyczka kliniczna doskonale rozumiem, że ból wywołany endometriozą czasami po prostu wymaga zastosowania farmakoterapii, bo żaden napar z imbiru, czy ćwiczenia oddechowe nie przyniosą tak szybkiej i odczuwalnej poprawy. Dlatego ten artykuł nie powstał po to, aby Cię oceniać. Chcę jednak przedstawić Ci drugą stronę medalu, dotyczącą regularnego, bezrefleksyjnego przyjmowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Celem tego tekstu jest wyposażenie Cię w wiedzę i praktyczne wskazówki oraz pokazanie, że farmakoterapia objawowa nie musi być jedyną drogą na całe życie.

Czym są niesteroidowe leki przeciwzapalne?

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (w skrócie NLPZ) to jedna z najpopularniejszych i najczęściej stosowanych grup farmaceutyków na świecie. Większość z nich jest dostępna bez recepty. Są wszędzie i bez problemu kupisz je na stacjach benzynowych, drogeriach, kioskach, czy w supermarketach, co niestety buduje w nas złudne poczucie, że są one całkowicie bezpieczne i obojętne dla organizmu. Do tej grupy zaliczamy substancje takie jak ibuprofen, ketoprofen, naproksen, diklofenak, kwas acetylosalicylowy (aspiryna) czy nimesulid. 

Leki te działają poprzez blokowanie enzymów zwanych cyklooksygenazami (COX), głównie dwóch ich form COX-1 oraz COX-2. Enzymy te są odpowiedzialne za syntezę prostaglandyn, które wywołują stan zapalny i uwrażliwiają receptory bólowe.

Podczas miesiączki Twoje endometrium produkuje ogromne ilości prostaglandyn, które zmuszają mięśniówkę macicy do bolesnych skurczów w celu złuszczenia błony śluzowej. Hamując aktywność COX-2, lek odcina produkcję tych zapalnych cząsteczek. Skurcze słabną, stan zapalny wygasa, a ból znika.

Problem tkwi jednak w tym, że większość klasycznych leków dostępnych bez recepty to tzw. nieselektywne inhibitory, co oznacza, że z tą samą siłą blokują enzym COX-2 („zły”, odpowiedzialny za ból), jak i enzym COX-1 („dobry”, pełniący funkcje fizjologiczne i ochronne). 

NLPZ – działania niepożądane leków przeciwbólowych

Dlaczego blokada COX-1 jest ryzykowna? Prostaglandyny syntetyzowane przez ten enzym są ważne dla zdrowia Twojego przewodu pokarmowego. Odpowiadają za utrzymanie prawidłowego ukrwienia błony śluzowej żołądka, stymulują wydzielanie ochronnego śluzu oraz wodorowęglanów, które neutralizują działanie kwasu solnego. Częste przyjmowanie dużych dawek niesteroidowych leków przeciwzapalnych może doprowadzić do:

• Podrażnienia, mikronadżerek, stanów zapalnych, wrzodów i krwawień z przewodu pokarmowego, 
• Upośledzenia mikrokrążenia w kosmkach jelitowych, gorszego ukrwienia i odżywienia komórek jelit, rozszczelnienia połączeń między nimi, 
• Dysbiozy jelitowej, zmniejszenia liczebności dobroczynnych bakterii, 
• Uszkodzenia komórek wątroby, upośledzenia procesów detoksykacji, wzrostu aktywności enzymów wątrobowych. 

Czy można zmniejszyć negatywne skutki leków przeciwbólowych?

Nikt, kto nie przeżył paraliżującego bólu związanego z endometriozą, nie ma prawa mówić Ci, że robisz błąd, sięgając po tabletkę. Moim zadaniem jest pomóc Ci przejść przez ten czas tak, aby chronić Twoje zdrowie od środka i pokazać, jak minimalizować straty w przewodzie pokarmowym. Jeśli jesteś na etapie, w którym nie jesteś w stanie zrezygnować z leków przeciwbólowych podczas miesiączki, nie załamuj rąk. Istnieje cały szereg opartych na dowodach naukowych strategii, które pozwalają zminimalizować niekorzystny wpływ NLPZ na Twój przewód pokarmowy. 

• Nigdy nie przyjmuj leków na pusty żołądek. W ten sposób zmniejszysz ryzyko podrażnienia śluzówki. Zawsze zażywaj lek w trakcie lub bezpośrednio po pełnowartościowym posiłku. 
• Leki popijaj wyłącznie wodą. Nie używaj do tego kawy, herbaty, soków owocowych, ani gazowanych napojów. 
• Nigdy nie łącz NLPZ z alkoholem. Nawet niewielka ilość alkoholu zwiększa ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego i potęguje toksyczne działanie leków. 
• Dbaj o nawodnienie i naturalną ochronę śluzówek. Dobrze sprawdza się kleik z siemienia lnianego, napar z rumianku oraz korzenia prawoślazu. Warto jednak zachować co najmniej godzinny odstęp między ich przyjęciem a lekiem, ponieważ śluz roślinny może spowalniać wchłanianie substancji czynnych i zmniejszać skuteczność tabletki.

Jeśli przyjmujesz leki przeciwbólowe regularnie, warto rozważyć równoległe wspieracie jelit i mikrobioty probiotykami. Najlepiej udokumentowane szczepy w kontekście ochrony błony śluzowej przewodu pokarmowego to Lactobacillus i Bifidobacterium. Włącz również do diety kiszonki i fermentowane produkty mleczne. Pamiętaj też o codziennym wspieraniu całego przewodu pokarmowego odżywczą dietą przeciwzapalną. Praktyczne wskazówki na jej temat znajdziesz w naszym ebook’u Endodieta. 

Czy istnieją leki przeciwbólowe bezpieczniejsze dla jelit?

Tak i warto o nich wiedzieć. Istnieje grupa leków zwanych selektywnymi inhibitorami COX-2, potocznie nazywanymi koksybami (np. celekoksyb, etorikoksyb). Działają one głównie na COX-2, w znacznie mniejszym stopniu ingerując w COX-1, dzięki czemu są zdecydowanie łagodniejsze dla przewodu pokarmowego. Są dostępne wyłącznie na receptę. Przy długotrwałym stosowaniu mogą nieznacznie zwiększać ryzyko sercowo-naczyniowe, dlatego nie są odpowiednie dla wszystkich. Jeśli Twój ból miesiączkowy jest na tyle silny, że regularnie sięgasz po duże dawki ibuprofenu lub ketoprofenu i masz już problemy żołądkowe lub jelitowe, zapytaj swojego ginekologa lub lekarza pierwszego kontaktu, czy koksyb nie byłby w Twoim przypadku lepszym wyborem. 

Podsumowanie

Jeśli Twój ból miesiączkowy odbiera Ci chęć do życia, przyjęcie tabletki jest aktem troski o swój komfort w danym momencie. Nie musisz z tego powodu czuć się winna. Jednak Twoim obowiązkiem wobec własnego ciała jest robienie tego z pełną świadomością. 

Wprowadzając proste nawyki takie jak przyjmowanie leków po posiłku, popijanie ich obficie wodą, rezygnacja z alkoholu oraz stosowanie naturalnych osłon śluzowych, jesteś w stanie zredukować ryzyko powikłań. Potraktuj też konieczność brania silnych leków jako sygnał do głębszej diagnostyki. Bolesna miesiączka nie jest normą i warto wiedzieć, co jest jej przyczyną. 

Źródła: 

1. Bjarnason I. Mechanisms of Damage to the Gastrointestinal Tract From Nonsteroidal Anti-inflammatory Drugs, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29221664/ [dostęp: 05.06.2026]
2. Sostres C. Adverse effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs, aspirin and coxibs) on the upper gastrointestinal tract, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20227026/ [dostęp: 05.06.2026]
3. Sigthorsson G. Intestinal permeability and inflammation in patients on NSAIDs, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9824578/ [dostęp: 05.06.2026]
4. Chul Park S.  Prevention and management of non-steroidal anti-inflammatory drugs-induced small intestinal injury, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3237301/ [dostęp: 05.06.2026]
5. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=966 [dostęp: 05.06.2026]