Jak wykryć endometriozę?

Wykrycie endometriozy jest niestety trudne, a proces diagnostyczny trwa średnio 7-10 lat. W ostatnich latach zachodzi jednak wiele zmian, a wzrost świadomości wśród kobiet i lekarzy sprawia, że objawy choroby nie są już tak bagatelizowane. W tym artykule omawiamy metody diagnostyczne, które stosuje się u kobiet z podejrzeniem endometriozy. Pamiętaj jednak, że nad diagnostyką powinien czuwać doświadczony lekarz, który poprowadzi Cię przez cały proces krok po kroku. 

Proces diagnostyczny endometriozy

Diagnostyka endometriozy składa się z kilku etapów. Co ważne, nie u każdej pacjentki konieczne jest zastosowanie wszystkich metod. Endometrioza to trudna i podstępna choroba, dlatego czasem można zdiagnozować ją podczas jednej wizyty, a czasem wymaga to kilku miesięcy i wielu badań. Chciałabym, abyś mimo wszystko pamiętała, że im szybciej choroba zostanie rozpoznana, tym szybciej możesz podjąć leczenie, spowolnić progresję endometriozy, zmniejszyć jej powikłania i poczuć się lepiej. Nie bagatelizuj objawów i szukaj pomocy u specjalistów. 

Wywiad medyczny

Pierwszym etapem diagnostyki endometriozy jest wywiad. Lekarz ginekolog zapyta Cię o występujące objawy, ich nasilenie, czas trwania oraz sytuacje, w których się pojawiają. Najczęściej kojarzonym z endometriozą symptomem jest ból. Nie jest to jednak jedyna dolegliwość, która może towarzyszyć chorobie. nie jest to jedyna dolegliwość. Podczas wizyty możesz spodziewać się pytań o:

• Rok wystąpienia pierwszej miesiączki,
• Regularność i obfitość miesiączki,
• Czas trwania cyklu,
• Odczuwanie bólu podczas miesiączki i w innych fazach cyklu,
• Odczuwanie bólu lub dyskomfortu podczas współżycia,
• Problemy z zaparciami lub bólem podczas defekacji,
• Ból podczas oddawania moczu,
• Dolegliwości bólowe w okolicy odcinka krzyżowego i lędźwiowego kręgosłupa,
• Objawy żołądkowo-jelitowe,
• Występowanie endometriozy w rodzinie,
• Trudności z zajściem w ciążę. 

Przed pierwszą konsultacją zastanów się i spisz na kartce wszystkie niepokojące Cię objawy i wszystko, o co chciałabyś zapytać lekarza – dzięki temu nic Ci nie umknie i będziesz czuła się pewniej. Możesz skorzystać z naszych kart do samoobserwacji. Znajdziesz tu prostą ankietę „Czy to Endo?”, kartę obserwacji objawów oraz „mapę bólu”, które pomogą Ci lepiej opisać i zlokalizować objawy. A jeśli szukasz dla siebie dobrego specjalisty, sprawdź naszą listę polecanych lekarzy. 

H3: Badanie przedmiotowe

Kolejnym krokiem diagnostycznym jest przedmiotowe badanie ginekologiczne, które obejmuje:

• Badanie palpacyjne powłok jamy brzusznej,
• Wziernikowanie sklepień pochwy,
• Dwuręczne badanie ginekologiczne. 

Wszystkie badania wykonywane są wyłącznie za Twoją zgodną i z zapewnieniem Ci niezbędnego komfortu. Dzięki nim możliwa jest wstępna ocena pozycji, wielkości i ruchomości macicy, a także stanu więzadeł krzyżowo-macicznych i przegrody odbytniczo-pochwowej. To ważne, ponieważ ogniska endometriozy często zlokalizowane są właśnie w tych strukturach. Badanie powinien przeprowadzić lekarz doświadczony w diagnostyce tej choroby. Niestety niewielkie zmiany łatwo przeoczyć podczas rutynowej kontroli ginekologicznej wykonywanej przez lekarza, który nie przeszedł odpowiedniego szkolenia. Badanie przeprowadzane w celu rozpoznania lub wykluczenia endometriozy trwa zwykle dłużej, jest bardziej precyzyjne i skupia się na nieco innych strukturach. Jednak nawet jeżeli nie wykaże ono żadnych nieprawidłowości, a Twoje objawy mimo wszystko wskazują na endometriozę, wskazane jest wykonanie badań obrazowych.

Badania obrazowe

W diagnostyce endometriozy wykorzystuje się USG transwaginalne oraz rezonans magnetyczny. Te badania również powinien przeprowadzić i ocenić lekarz specjalizujący się w endometriozie, ponieważ muszą być one przeprowadzone dokładniej niż standardowe, rutynowe badania.

• Standardowe USG przezpochowowe może uwidocznić torbiele endometrialne, ale może być niewystarczające do wykrycia niewielkich ognisk endometriozy. Dlatego, aby poprawić wydajność diagnostyczną, przy podejrzeniu endometriozy stosuje się USG z kontrastem podanym do pochwy. Zgodnie z zaleceniami IDEA (International Deep Endometriosis Analysis) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników USG należy wykonywać w specjalnym algorytmie endometriozy, który pozwala ocenić występowanie zrostów w miednicy mniejszej, w obrębie pęcherza moczowego, jelit i moczowodów.
• Jako uzupełnienie można wykonać USG przezodbytnicze, zwłaszcza wtedy, gdy występują zaburzenia czynnościowe jelit, incydenty krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego. 
• Rezonans magnetyczny jest bardzo przydatny w diagnostyce endometriozy, zwłaszcza przy podejrzeniu głębokich zmian poza miednicą mniejszą. Niestety charakteryzuje go też ograniczona dostępność i wysokie koszty. Ma on jednak istotne znaczenie przed planowanym zabiegiem operacyjnym, aby ustalić dokładną mapę wszystkich ognisk endometrialnych. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule „Na czym polega rezonans magnetyczny w diagnozie endometriozy?”.

Laparoskopia i inne zabiegi chirurgiczne

Laparoskopia nie jest rutynowym badaniem w diagnostyce endometriozy głównie ze względu na swoją inwazyjność. Jest metodą leczenia stosowaną wtedy, gdy inne metody (farmakoterapia, dieta, fizjoterapia, suplementacja, współpraca z psychologiem) nie dają zamierzonych efektów. Zdarza się jednak, że endometrioza jest wykrywana przez przypadek podczas laparoskopii lub innego zabiegu chirurgicznego wykonywanego z innych przyczyn np. stanów ostrych w jamie brzusznej. Przykładowo zwężenie lub niedrożność jelit wymagające operacji mogą być spowodowane głębokonaciekającą endometriozą, która wcześniej nie została rozpoznana. Diagnoza stawiana jest dopiero w trakcie zabiegu, po tym jak otwarcie powłok brzusznych uwidoczniło zrosty i ogniska endometrialne. 

Badania krwi

Dużym problemem w diagnostyce endometriozy jest brak specyficznych markerów, które można byłoby oznaczyć np. w krwi, moczu lub ślinie. Znacząco ułatwiłoby to rozpoznanie zarówno lekarzom, jak i pacjentkom, które w celu uzyskania pomocy, muszą zostać poddane wielu nieprzyjemnym badaniom. Niestety mimo wielu badań klinicznych dotychczas nie odnaleziono konkretnych markerów, które jednoznacznie przesądzałyby o rozpoznaniu lub wykluczeniu endometriozy. 

Być może trafiłaś na informację, że przy podejrzeniu choroby, warto oznaczyć poziom markeru CA-125 we krwi. Pamiętaj jednak, że jego niskie stężenie nie wyklucza endometriozy. Wysokie stężenie może co prawda wskazywać na tą chorobę, ale również na wiele innych problemów. Dlatego parametr ten można oceniać wyłącznie jako element pełnego procesu diagnostycznego. Aktualnie trwają badania nad możliwością wykorzystania czynnika neutroficznego pochodzenia mózgowego (BDNF) w osoczu krwi oraz biopsji endometrium i oceny markerów takich jak interleukina 8, czy czynnik VEGF w celach diagnostycznych. Wstępne wyniki są obiecujące, jednak wymagają dalszej oceny i na ten moment nie są wykorzystywane w codziennej praktyce klinicznej.

Podsumowanie

Diagnostyka endometriozy nie jest łatwa. Niemniej, warto przejść przez ten proces, aby mieć pewność co do stanu swojego zdrowia i móc opracować skuteczny plan działania. Pamiętaj, że wczesne wykrycie endometriozy zwiększa szansę na spowolnienie jej postępu, zmniejszenie objawów, poprawę Twojego codziennego komfortu i zajście w ciążę, jeśli ją planujesz. Nie lekceważ objawów i nie zwlekaj z diagnostyką. Nie poddawaj się, nawet jeśli od lekarza usłyszysz, że taka Twoja uroda. Szukaj specjalistów, którzy mają odpowiednie kompetencje i wiedzę na temat endometriozy i sprawią, że poczujesz się zaopiekowana. Zasługujesz na to, aby czuć się dobrze i bezpiecznie we własnym ciele.  

Źródła:

1. Kędzia M. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania w przypadku kobiet z endometriozą, https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2023-10/Rekomendacje%20ENDOMETRIOZA%2023.10.2023.png__1.pdf [dostęp: 18.10.2025]
2. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i metod leczenia endometriozy, Ginekologia Polska, 2012
3. Kwiatkowski P. Endometrioza – patogeneza, diagnostyka i leczenie, https://apcz.umk.pl/JEHS/article/view/42238 [dostęp: 18.10.2025]
4. Szubert M. Czy istnieje możliwość diagnostyki endometriozy z poziomu endometrium? http://ginekologia.pl/assets/pdf/artykuly/030-038_cgo_1_2016_szubert_endometrioza.pdf [dostęp: 18.10.2025]
5. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą, https://pokonacendometrioze.pl/wp-content/uploads/2024/08/101846-439375-1-SM.pdf [dostęp:18.10.2025]