Zdrowie nie musi wykluczać kariery. O ludzkim obliczu pracy z chorobą przewlekłą

Rozmowy o endometriozie w miejscu pracy wciąż często przypominają chodzenie po cienkiej linie. Z jednej strony chęć, żeby ktoś wreszcie zrozumiał, dlaczego nie możesz po prostu „wytrzymać”. Z drugiej strony pojawia się obawa, że jak za dużo powiesz, zaczniesz być postrzegana jako ta z problemem. To napięcie jest wyczerpujące, i to zupełnie niezależnie od bólu.

Ale coś się powoli zmienia. Pracodawcy, a przynajmniej część z nich, zaczynają rozumieć, że elastyczność to nie przywilej dla nielicznych, tylko rozsądna odpowiedź na rzeczywistość, w której żyją miliony kobiet. W Polsce endometrioza może dotyczyć nawet 3 milionów z nas. Trudno dalej udawać, że to temat niszowy.

Prezentyzm: wróg, o którym nikt nie mówi głośno

Jest coś, co badacze nazywają prezentyzmem. To stan, w którym formalnie jesteś w pracy, ale głowa jest gdzie indziej, bo całą energię pochłania próba przetrwania kolejnej godziny. Specjaliści z Instytutu Medycyny Pracy opisują go jako zjawisko generujące ogromne koszty zarówno dla pracownika, jak i całej organizacji, nierzadko wyższe niż te wynikające ze zwykłego zwolnienia lekarskiego. Siedzi się przy biurku, zaciska zęby, liczy minuty do końca dnia. To nie jest produktywność, to przeżywanie.

W przypadku endometriozy prezentyzm to codzienność. Badanie przeprowadzone w dziesięciu krajach przez Nnoaham i współpracowników wykazało, że kobiety z endometriozą tracą średnio niemal 11 godzin wydajnej pracy tygodniowo, głównie nie przez nieobecności, ale właśnie przez obniżoną efektywność podczas pracy. Endometrioza potrafi generować ból porównywalny z zawałem serca, a towarzysząca jej mgła mózgowa sprawia, że nawet proste zadania wymagają wielokrotnie więcej wysiłku niż zwykle. Pracodawcy, którzy tego nie widzą, płacą za ten ból podwójnie: raz w postaci straconych godzin, drugi raz w postaci wypalonego i coraz mniej zaangażowanego pracownika.

Elastyczność, która naprawdę działa

Elastyczne godziny pracy to jedno z niewielu rozwiązań, które realnie pomagają, nie na papierze, ale w praktyce. Endometrioza jest nieprzewidywalna. Atak bólu może przyjść w środku ważnego spotkania albo zaraz po przebudzeniu, kiedy wstanie z łóżka jest po prostu niemożliwe. Możliwość przesunięcia początku dnia o dwie godziny, gdy leki zaczynają w końcu działać, pozwala dokończyć projekt, który bez tej przestrzeni w ogóle by nie powstał.

Praca zdalna to osobna, ale równie ważna sprawa. Dla wielu kobiet z endometriozą to nie jest kwestia wygody ani modnego benefitu, tylko możliwość normalnego funkcjonowania w dniu, który bez tej opcji byłby po prostu stracony. W domu nie musisz zastanawiać się, czy biurowe spodnie przeżyją wzdęty brzuch, możesz zmienić pozycję, mieć pod ręką termofor i nie tłumaczyć nikomu, czemu znów wychodzisz do łazienki. Część firm decyduje się też na wprowadzenie dodatkowych dni regeneracyjnych lub urlopów menstruacyjnych. To gest, który niesie za sobą prosty komunikat: Twoje doświadczenie jest uznane za prawdziwe i poważne, i nie musisz go nikomu udowadniać.

Zespół, który nie patrzy krzywo

Żadna polityka HR nie zadziała, jeśli w zespole panuje kultura nieufności i niewypowiedzianych pretensji. Kiedy współpracownicy nie wiedzą, czym jest endometrioza, każda nieobecność rodzi pytania, a każda przerwa budzi domysły. Nie trzeba organizować medycznych szkoleń ani zmuszać nikogo do dzielenia się prywatnymi informacjami. Wystarczy stworzyć przestrzeń, w której normalne jest to, że choroby przewlekłe nie wyglądają zawsze tak samo i że dolegliwości niewidoczne gołym okiem są jak najbardziej prawdziwe.

Warto jednak pamiętać o granicy w drugą stronę. Nie każda kobieta chce opowiadać o swoich objawach, cyklu czy leczeniu i ma do tego pełne prawo. Wsparcie powinno być dostępne, ale nigdy wymuszone. Pytanie „jak się czujesz?” może być gestem prawdziwej troski, ale może też stać się formą nacisku, jeśli jest zadawane w nieodpowiednim miejscu i czasie. Dobre wsparcie to takie, które czeka w tle i nie wymaga od nikogo publicznej spowiedzi jako warunku jego otrzymania.

Biuro, które nie dokłada bólu

Fizyczne środowisko pracy ma większe znaczenie, niż by się mogło wydawać, i nie chodzi tu o drogie inwestycje ani spektakularne zmiany. Biurko z regulowaną wysokością daje możliwość zmiany pozycji bez konieczności tłumaczenia się z powodów. Dostęp do ciepłego miejsca, z dala od klimatyzacji ustawionej na maksimum, może zadecydować o tym, czy skurcze nasilą się w południe, czy pozwolą dociągnąć do końca dnia. Czasem wystarczy, że menedżer pyta, czego dana osoba potrzebuje, zamiast zakładać, że wie lepiej.

Ale najważniejsze i tak pozostaje to, co niematerialne. Menedżer, który potrafi słuchać bez natychmiastowego szukania rozwiązań i bez oceniania. Zespół, w którym nikt nie musi udowadniać swojego bólu, żeby został potraktowany poważnie. Kultura, w której wzięcie wolnego, kiedy ciało odmawia współpracy, nie jest powodem do wstydu ani do wyjaśnień. Takie miejsca pracy istnieją i można je budować, bo kobiety z endometriozą, które czują się bezpieczne, są lojalne, zaangażowane i rzadko odchodzą. A te, które czują się nierozumiane, prędzej czy później po prostu przestają walczyć na dwóch frontach jednocześnie.

Miejsce pracy, które uwzględnia potrzeby kobiet z endometriozą, nie jest gestem dobroczynności, to po prostu dobre zarządzanie. Tam, gdzie jest zaufanie, elastyczność i odrobina zwykłej ludzkiej uważności, wygrywają wszyscy: pracownica zachowuje zdrowie i godność, a firma zyskuje kogoś, kto wie, że może na nią liczyć i odpłaca tym samym.

Źródła

1. Nnoaham K.E., Hummelshoj L., Webster P. i in., Impact of endometriosis on quality of life and work productivity: a multicenter study across ten countries, „Fertility and Sterility” 2011, 96(2): 366–373. PubMed
2. Simoens S., Dunselman G., Dirksen C. i in., The burden of endometriosis: costs and quality of life of women with endometriosis and treated in referral centres, „Human Reproduction” 2012, 27(5): 1292–1299.
3. Wężyk A., Merecz D., Prezentyzm – (nie)nowe zjawisko w środowisku pracy, „Medycyna Pracy” 2013, 64(6). medpr.imp.lodz.pl
4. Wyderka M., Zalewska D., Szeląg E., Endometrioza a jakość życia, „Pielęgniarstwo Polskie” 2011, 42(4): 199–206. Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
5. Wpływ endometriozy na funkcjonowanie społeczne – informacje dla pacjentek, Agencja Badań Medycznych / portal endometrioza.abm.gov.pl. Link